Open/Close Menu Χώρος Ψυχοθεραπείας, Συμβουλευτικής και Προσωπικής Ανάπτυξης

 «Ποιος είμαι;» Μια ερώτηση που η απάντησή της όσο είναι αυτονόητη άλλο τόσο είναι και αινιγματική. Ξέρω στ’ αλήθεια ποιος/α είμαι;

Από τι εξαρτάται άραγε η αίσθηση ταυτότητας και η αυτοεικόνα που έχουμε;

Ας ξεκινήσουμε από το μύθο του Νάρκισσου. Ο Νάρκισσος βλέποντας την αντανάκλασή του στο νερό, ερωτεύεται τη μορφή που βλέπει μπροστά του που δεν είναι άλλη παρά η δική του. Τι ακριβώς είναι όμως αυτό που ερωτεύεται ο Νάρκισσος; Αυτό που ερωτεύεται δεν είναι ο εαυτός του αλλά η αντανάκλαση της εικόνας του στο νερό. Αυτή η εικόνα δεν είναι παρά μια απάτη, όπως σχολιάζει η Alice Miller, γιατί δεν περιλαμβάνει την ολότητα του εαυτού του, τον εσωτερικό του κόσμο, τα ελαττώματα, τη σκιά του και κάθε αθέατη όψη. Η ιστορία του Νάρκισσου είναι μια τραγική ιστορία γιατί μιλάει για την αέναη προσμονή του εαυτού του – το αντικείμενο του πόθου του δε θα έρθει ποτέ όσο και να το φωνάζει. Γνωρίζει ότι κάτι λείπει, αλλά δεν αναγνωρίζει ότι είναι ο εαυτός του, που τον έχει απωλέσει. Ο Νάρκισσος αρνήθηκε τον πραγματικό του εαυτό και τη δυνατότητα να σχετιστεί μέσω αυτού με άλλους ανθρώπους (πολλοί και πολλές ήταν ερωτευμένοι/ες μαζί του), προκειμένου να γίνει ένα με την εικόνα του.

Κάπως έτσι αναδύεται ο ψευδής εαυτός που ταυτίζεται με την εξιδανικευμένη εικόνα. Το πάθος για τον ψευδή εαυτό έχει σαν συνέπεια όχι μόνο ο Νάρκισσος να είναι ανίκανος να αγαπήσει έναν άλλο άνθρωπο, αλλά και τον ίδιο του τον εαυτό, αφού αυτός στην ουσία του δεν ταυτίζεται με την ιδεατή εικόνα. Επίσης, από τη μια θα διακατέχεται από ιδέες μεγαλείου που ανήκουν στον ψευδή εαυτό, από την άλλη θα βυθίζεται στην κατάθλιψη, μην ξέροντας πώς να καλύψει το κενό από αυτό που λείπει.

Πόσοι από μας αναγνωρίζουμε σε μας τους ίδιους μια χροιά από αυτό το δίπολο της μεγαλειώδους δύναμης από τη μια και της απελπισίας από την άλλη; Μια τάση ετεροκαθορισμού, μια αίσθηση ότι μια κουβέντα των γύρω μας αρκεί για να πετάξουμε στα ουράνια ή να πέσουμε σε μαύρη κατάθλιψη απαρηγόρητοι; Ότι αν δε μπορούμε να προσεγγίσουμε τον ιδανικό, όπως τον έχουμε πλάσει στη φαντασία μας, εαυτό μας είμαστε σκουπίδια και δεν αξίζουμε τίποτα; Ότι σχετιζόμαστε με τους άλλους περισσότερο στη βάση του θαυμασμού που τρέφουν για μας, παρά στη βάση αμοιβαίας εκτίμησης και σεβασμού;

Τα παραπάνω χαρακτηριστικά θα μπορούσαν να είναι μια άτυπη περιγραφή ανθρώπων που φέρουν ένα βαθύ ναρκισσιστικό πλήγμα. Επειδή όμως οι λέξεις «νάρκισσος» και «ναρκισσιστικός» παραπέμπουν σε συγκεκριμένη ψυχοπαθολογία, εδώ χρειάζεται να γίνει διάκριση ανάμεσα στη ναρκισσιστική διαταραχή, όπως ορίζεται από το βασικό διαγνωστικό εγχειρίδιο των επαγγελματιών της ψυχικής υγείας (DSM-IV, 1994), και το ναρκισσιστικό πλήγμα όπως χρησιμοποιείται εδώ αλλά και στη βιβλιογραφία.

Σύμφωνα με το DSM-IV, η ναρκισσιστική διαταραχή ανήκει στις διαταραχές προσωπικότητας και αφορά: «Ένα διάχυτο πρότυπο μεγαλείου στη φαντασία ή συμπεριφορά, ανάγκης θαυμασμού και έλλειψης της ενσυναίσθησης, με έναρξη στην πρώιμη ενήλικη ζωή και με παρουσία του σε μία ποικιλία καταστάσεων όπως φαίνεται από πέντε (ή περισσότερα) από τα παρακάτω:

  1. Έχει μια μεγαλειώδη αίσθηση σημαντικότητας του εαυτού (π.χ. μεγαλοποιεί επιτεύγματα και ταλέντα, προσδοκά να αναγνωρισθεί σαν ανώτερος χωρίς ανάλογα επιτεύγματα).
  2. Ενασχόληση με φαντασιώσεις απεριόριστης επιτυχίας, δύναμης, ευφυιας, ομορφιάς ή ιδανικής αγάπης.
  3. Πιστεύει ότι είναι εξαιρετικός και μοναδικός και μπορεί να γίνει κατανοητός μόνο με το να σχετίζεται με άλλα εξαιρετικά υψηλού επιπέδου άτομα ή οργανισμούς.
  4. Απαιτεί υπερβολικό θαυμασμό.
  5. Έχει μία αίσθηση κατοχής ιδιαίτερων δικαιωμάτων, δηλαδή αδικαιολόγητες προσδοκίες εξαιρετικά ευνοϊκής αντιμετώπισης ή αυτόματης συμμόρφωσης με τις προσδοκίες του).
  6. Διαπροσωπική εκμετάλλευση, δηλαδή εκμεταλλεύεται τους άλλους για να πετύχει τους δικούς του σκοπούς.
  7. Έλλειψη ενσυναίσθησης: είναι απρόθυμος να αναγνωρίσει ή να ταυτιστεί με τα αισθήματα και τις ανάγκες των άλλων.
  8. Είναι συχνά ζηλόφθονος για τους άλλους ή πιστεύει ότι οι άλλοι είναι ζηλόφθονοι μαζί του.
  9. Δείχνει αλαζονικές, οι υπεροπτικές συμπεριφορές ή στάσεις.»

 

Αντίθετα με τη ναρκισσιστική διαταραχή, που παραπέμπει σε πιο σταθερούς σχηματισμούς της προσωπικότητας, το ναρκισσιστικό πλήγμα δεν είναι ένα χαρακτηριστικό που φέρουν μόνο οι «ναρκισσιστές». Είναι ένας όρος που χρησιμοποιούμε για να περιγράψουμε μια απώλεια σημαντική για τη διατήρηση της ακεραιότητας του εαυτού. Είναι αυτό που συμβαίνει όταν αναγκαζόμαστε να χάσουμε ένα κομμάτι του εαυτού μας, προκειμένου να κερδίσουμε την αποδοχή και την αγάπη. Ας σκεφτούμε σαν παράδειγμα ένα μικρό παιδί που είναι αρκετά ατίθασο και περίεργο να γνωρίσει τον κόσμο. Ας πούμε πως αυτά τα χαρακτηριστικά του δεν είναι αποδεκτά από τους γονείς του και το καθιστούν σαφές με κάθε ευκαιρία και με κάθε λογής τιμωρίες. Όταν το μικρό παιδί βιώνει κίνδυνο απώλειας της αγάπης και της αποδοχής των γονιών του, δεν έχει πολλές επιλογές επιβίωσης. Οι γονείς είναι η μόνη του επιβίωση. Αφού δεν επιτρέπεται να είναι ο εαυτός του και να είναι αγαπητό έτσι, θα καταπνίξει τα μη επιθυμητά χαρακτηριστικά του προς χάριν της αγάπης των γονέων. Θα γίνει ένα «καλό παιδί» που θα εισπράττει πολλά μπράβο για την καλή του συμπεριφορά και την ικανότητά του να πειθαρχεί. Χρειάζεται τρομερός αυτοέλεγχος και είναι τρομερή θυσία για ένα παιδί να καταφέρει κάτι τέτοιο. Η απώλεια δεν είναι διόλου ανώδυνη. Αλλά έχει κερδίσει την αποδοχή και αργότερα, μεγαλώνοντας, ίσως και το θαυμασμό των γύρω του.

 

 

 

Με αυτό το παράδειγμα φαίνεται η απαρχή μιας σημαντικής απώλειας, που είναι ο πραγματικός μας εαυτός. Πολλοί από μας έχουμε υποστεί τέτοιες απώλειες προκειμένου να προσαρμοστούμε σε αυτό που είναι αποδεκτό από την οικογένεια ή από την κοινωνία. Είναι πολύ βαθιά η ανάγκη για αποδοχή, αναγνώριση, καθρέφτισμα. Πόσοι λίγοι από μας είχαμε το καθρέφτισμα που χρειαζόμασταν από τους σημαντικούς ανθρώπους στη ζωή μας! Ένα καθρέφτισμα όχι γι’ αυτό που θα ήθελαν οι άλλοι να είμαστε, ούτε γι’ αυτό που φαντάζονται ότι είμαστε, αλλά γι’ αυτό που όντως είμαστε. Αυτό το καθρέφτισμα λέει: «Σε αποδέχομαι και είσαι σημαντικός/ή όπως είσαι». Αντί γι’ αυτό, συχνά παίρνουμε το μήνυμα: «σε αποδέχομαι αλλά μόνο αν…», «δε θα σε αγαπάω αν δεν…».

Κάπου στο δρόμο λοιπόν χάνουμε αυτό που είμαστε προς χάριν αυτού που πρέπει να είμαστε. Αυτό το «πρέπει» εσωτερικεύεται, γίνεται η δική μας φωνή, που λέει πως αξίζουμε την αγάπη και την αποδοχή των άλλων, αλλά και του εαυτού μας μόνο αν…

Ο πραγματικός μας εαυτός βρίσκεται κάπου στη σκιά απαξιωμένος, ενώ ο ιδεατός εαυτός είναι αυτός που βρίσκεται συνειδητά στην επιφάνεια, είναι αυτός που εμφανίζεται στην καθημερινότητά μας, στις καλές μας πράξεις, στην εργατικότητά μας, στους επαίνους που παίρνουμε για το «πόσο καλοί είμαστε». Έχουμε ταυτιστεί με αυτόν και δεν υπάρχει χώρος για εκείνον τον άλλον που βρίσκεται στη σκιά. Αλλά κάτι λείπει…

Ο πραγματικός μας εαυτός κάνει την εμφάνισή του στις μύχιες σκέψεις μας, στο άγχος μας, στην κατάθλιψή μας, στην οργή που κρατάμε μέσα μας. Κάτι θέλει να μας πει. Ίσως ότι βρίσκεται εκεί κι ας μην τον βλέπουμε. Ότι εκείνος είναι το κομμάτι που λείπει. Ότι όσο και να τον κρατάμε θαμμένο δε θα εξαφανιστεί. Ότι αξίζει να αγαπηθεί και να γίνει αποδεκτός χωρίς όρους, σαν αυτό που είναι, όσο απλός ή περίπλοκος κι αν είναι. Ότι χρειάζεται επιτέλους να ενσωματωθεί, ώστε να μας χαρίσει την πληρότητα στη ζωή που χρόνια αναζητούμε…

 

Γεωργία Μιχαλαριά

Ψυχολόγος, MSc – Ψυχοθεραπεύτρια

 

© 2011 - 2017 Athens Therapy | Powered by Bytelogic